Presentaties

Het Zeeuws Museum presenteert een deel van de eigen collecties aan het publiek in semipermanente tentoonstellingen. De (collectie)presentatie Dit is Zeeland (geopend in 2017) biedt een introductie op de Zeeuwse cultuur en vormt de ruggengraat van het museum. Voor verdieping op bepaalde thema’s zoals Watersnood 1953, Bevrijding en Tweede Wereldoorlog, maritieme geschiedenis en streekgebonden geschiedenis worden bezoekers doorverwezen naar de andere Zeeuwse (thema)musea. Met Dit is Zeeland maken we de Zeeuwse identiteit en het verhaal van Zeeland (beter) zichtbaar, voelbaar en leesbaar.

HEDEN VAN HET SLAVERNIJVERLEDEN

25 mei 2024 t/m 18 mei 2025
Actuele erfenissen van slavernij en kolonialisme

Het is ruim 160 jaar geleden dat slavernij is afgeschaft maar de ongelijke raciale verhoudingen die in honderden jaren zijn opgebouwd, zijn daarna niet vanzelf verdwenen. Is de relatie tussen het slavernijverleden en het heden voor veel witte Nederlanders niet helder, voor de meeste zwarte Nederlanders is de link met ongelijkheid, racisme en discriminatie pijnlijk duidelijk. In deze tentoonstelling stellen we de vragen: Wat is ons gedeelde slavernijverleden? Hoe gaan we er tegenwoordig mee om? En hoe kunnen we een gemeenschappelijke toekomst maken? Dit doen we aan de hand van historische objecten, kunstwerken en interviews met wetenschappers en andere deskundigen.

Het Zeeuws Museum neemt Heden van het slavernijverleden over van het Wereldmuseum. Het gebruikt de presentatie om met experts en publiek te onderzoeken hoe verhalen over de Zeeuwse rol in de slavernij en koloniale geschiedenis in de toekomst kunnen worden toegevoegd aan de tentoonstelling Dit is Zeeland. De versie van het Wereldmuseum is uitgebreid met een aantal Zeeuwse stukken zoals de documentaire Kom (2023) van Zeus Hoenderop. Deze film laat het proces rondom het plaatsen van het slavernijmonument in Vlissingen zien. Ook keren de originele protestborden van de Black Lives Matter-demonstratie in 2020 in Middelburg terug naar het Abdijplein. Het is een bruikleen van het Rijksmuseum die de hele reeks van deze borden heeft opgenomen in de collectie. De installatie White Hand (2008) van Remy Jungerman komt uit de eigen collectie. Het werk is aangekocht door het Zeeuws Museum naar aanleiding van zijn tentoonstelling Heimwee in 2008.

In Heden van het slavernijverleden is ook ‘spoken word’ van Onias Landveld en Dorothy Blokland, zijn er interviews met Karwan Fatah-Black, Marian Markelo, Amade M'charek en Gloria Wekker en films van Elizeth Labega, Jean Hellweg en Wijnand Stomp.

CARGAZOEN, ARMAZOEN, RETOUREN

Draden van ons Nederlandse slavernijverleden
Zeeuws Museum en diverse locaties in Zeeland
25 mei 2024 t/m 18 mei 2025

Tegelijkertijd met de presentatie Heden van het slavernijverleden start de Zeeuwse editie van het handwerkproject Draden van ons Nederlandse slavernijverleden. In werkplaatsen in heel Zeeland wordt samengewerkt aan een driedelig wandkleed. Iedereen mag meedoen. De werkplaats in het Zeeuws Museum maakt onderdeel uit van Heden van het slavernijverleden. Het ontstaan van het wandkleed is te volgen in het Maritiem muZEEum in Vlissingen. Als het tapijt af is, zal het een rondreis maken door de provincie.

Kunstenaar Liesbeth Labeur maakt het ontwerp. Inhoudelijk heeft zij zich gebaseerd op de driehoekshandel waarvan een uniek handelsarchief in het Zeeuws Archief bewaard wordt. Om naast dit economische perspectief ook andere perspectieven en verhalen te verwerken, betrekt de kunstenaar nazaten van tot slaaf gemaakte mensen bij het ontwerpproces. In de drie delen van het wandtapijt staan drie reizen centraal: die met Cargazoen, Armazoen en Retouren. Cargazoen is de lading koopwaar op het schip vanuit Middelburg of Vlissingen naar Afrika die werd geruild voor tot slaaf gemaakte mensen. Als Armazoen werden deze naar het Caribisch gebied gebracht, waar ze gedwongen werden zonder betaling te werken op verschillende plantages. De lading Retouren bestond uit de verbouwde producten die weer naar Zeeland werden verscheept.

Draden van ons Nederlandse slavernijverleden is een landelijk initiatief van Stichting Villa Maecenatis. In 2022 werd een wandkleed in Groningen gemaakt door maar liefst 400 Groningers. Deelnemende partners naast het Zeeuws Museum zijn: Discriminatie.nl Zeeland, Keti Koti Zeeland, Maritiem MuZEEum Zeeland, ZB Bibliotheek van Zeeland, en Zeeuws Archief in samenwerking met Four Freedoms Door het Jaar Heen.

DARN

30 nov 2024 t/m 25 jan 2026

Op 30 november opende in het Zeeuws Museum de nieuwe modetentoonstelling DARN. Je kent dit Engelse woord misschien als verwensing maar het betekent ook ‘gestopt gat in kleding’. Want, verdorie, wat doe je met een gat in je lievelingsbroek of -trui: je repareert het! Vertrekkend vanuit de verzameling merklappen en eindeloos verstelde hemden uit de textielcollectie van het museum, laat deze tentoonstelling de schoonheid van het betere herstelwerk zien én de emoties die ermee samengaan. Een paar eeuwen lang zijn de lessen borduur- en stopwerk de belangrijkste in het meisjesonderwijs. De steken moeten tot in de perfectie worden uitgevoerd, iedere keer opnieuw. Als je naar de oefenlappen kijkt, krijg je bewondering voor de jonge maaksters en realiseer je je hoeveel bloed, zweet en tranen erin zitten. De kunst van het herstellen raakt in de vergetelheid door welvaart en de komst van ‘fast fashion’. Er zijn hele generaties die nog geen knoop kunnen aannaaien. Inmiddels is zelf kleding maken en repareren weer helemaal ‘hot’. Opvallend veel hedendaagse modeontwerpers en kunstenaars halen inspiratie uit ‘ouderwets’ brei-, haak- en stopwerk en passen het toe in hun creaties. Dat op deze manier met je handen bezig zijn ook een therapeutische waarde heeft, zie je aan objecten gemaakt door mensen in geestesnood. Binnen de muren van een psychiatrische instelling vinden ze in het handwerken troost, therapie en een vorm van protest.

DARN biedt een podium aan jonge talenten als modeontwerpers Bastiaan Reijnen (ArtEZ, Arnhem, lichting 2023) en kunstenaars Wolfgang Tant en Elvira Mulkay (beide KASK, Gent, lichting 2024). Modeontwerper en kunstenaar Rianne de Witte is sinds de tentoonstelling Rood in 2008 een bekende van het Zeeuws Museum. Haar zogenaamde Littekenlap past naadloos in DARN. Bijzonder detail is dat er ook werk van haar moeder Mien de Witte-Verhage te zien is. Dankzij een bruikleen van Museum Arnhem is het werk Liggend paar van Barbara Polderman toegevoegd. Ook het MoMu in Antwerpen heeft een aantal bijzondere stukken aan ons uitgeleend. Feministische handwerkinitiatief Club Geluk neemt je mee in een vrolijke, sensuele brei-, borduur- en haakwereld waarin de rol van de vrouw vooral die van zichzelf is.

Werkplaats
De Werkplaats maakt onderdeel uit van de modezalen waar DARN te zien is. Het is een openbare ontmoetingsplek in het museum waar iedereen welkom is.De activiteiten in de Werkplaats zijn gratis en je hoeft je niet van tevoren aan te melden. Er worden verhalen gedeeld, tips gegeven, nieuwe technieken geleerd en diverse handwerken gemaakt. De werkplaats is ook onderdeel van eenZM. Bij de tentoonstelling DARN is hiervoor samengewerkt met bovengenoemde modeontwerpster Rianne de Witte.

Het werk van Rianne de Witte vormt een tegenreactie op sociale ongelijkheid, milieuproblematiek en de uitputtende mode-industrie. Geïnspireerd door de natuur maakt zij mode en mode-gerelateerde kunst waarin zorg, veerkracht en een lange levensduur centraal staan. Voor de werkplaats en bij de tentoonstelling DARN maakt zij Littekenlap. Een meer dan zes meter lang tafeldoek waarbij de print in het midden, gecreëerd met een radeerwieltje, de grond vormt. De donkergrijze randen eromheen symboliseren de afgrond. Meer dan een jaar ligt Littekenlap in de Werkplaats van het Zeeuws Museum waar bijna 500 bezoekers met naald en draad, op de grens van grond en afgrond, een litteken achterlaten. Zo ontstaat er een collectief weefsel van persoonlijke verhalen. Elk achtergelaten spoor bevestigt de kracht van kwetsbaarheid en bloeit uit tot teken van genezing en groei. Vier middagen in de week begeleiden de Werkplaatsvrijwilligers de bezoekers bij het plaatsen van hun persoonlijk litteken. Zij bieden een luisterend oor, soms zelfs troost maar vooral veerkracht en medemenselijkheid. Dit bezoekersparticipatieproject brengt, onverwachts, veel emoties los bij de maker, de bezoekers én de vrijwilligers.

Naast Littekenlap organiseert het Zeeuws Museum met Rianne de Witte het project Aarddoek. In het Pennywafelhuis, het aan de rand van Middelburg gelegen sociaal artistiek project voor de wijkbewoners van Daewendaele en daarbuiten, worden Aarddoeken / Earthcloths gemaakt. Textiel met de afmeting van een grote zakdoek waar de participanten hun eigen voetafdruk borduren, op en onder geborduurde elementen en sporen uit het land van afkomst, samen met tekenen van de plek waar zij nu verblijven. Een geborduurde mix van culturen vermengd met persoonlijk verdriet en vreugde.

BODEMJUWEELTJES

14 juni 2025 t/m 1 maart 2026

Het is de eerste keer dat zoveel in Nederlandse bodem gevonden archeologische sieraden zijn samengebracht. Ze zijn ooit gemaakt en gedragen door bewoners van ons land en bestrijken een periode van duizenden jaren, van de Steentijd tot (bijna) nu. Bodemjuweeltjes is onderdeel van het project Onder ons van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden. Dat maakt dat een belangrijk deel van de objecten uit de indrukwekkende rijkscollectie van het RMO komt, aangevuld met particuliere en overheidscollecties uit het hele land.

Ieder opgegraven sieraad voegt iets toe aan de manier waarop we naar het verleden en naar onszelf kijken. Sieraden zijn van alle tijden; een van de oudste stukken in de tentoonstelling is een hanger gemaakt van zwijnentand uit de periode 9000 - 4000 v. Chr.. Sommige van deze sieraden zijn verrassend tijdloos en zouden niet misstaan bij een hedendaagse outfit. Ze vertellen iets over smaak en mode maar ook over handelsnetwerken, culturele contacten, sociale status en geloof.

Bodemjuweeltjes gaat in op de betekenis en het materiaal van de sieraden maar laat vooral de schoonheid zien van soms duizenden jaren oude hangers, kettingen, ringen, armbanden, kledingspelden, gespen en haarnaalden. Hiervoor zijn we afhankelijk van wat daadwerkelijk in de bodem is gevonden. Metalen als brons en goud, glas en edelsteen blijven bewaard, terwijl organische materialen als zaden en plantenvezels vaak vergaan. Er zijn relatief veel sieraden uit de vroege middeleeuwen teruggevonden, omdat het in deze periode gebruikelijk was dat mensen in hun mooiste kleding met sieraden werden begraven.

Een deel van de tentoonstelling staat in het teken van het maakproces van sieraden en gaat in op de gebruikte materialen en technieken. Zo wordt de eeuwenoude filigreintechniek verder uitgelicht. Filigrein is te zien in verschillende archeologische sieraden en wordt in opvallend veel Zeeuwse streeksieraden gebruikt. Als bezoeker kun je hier zelf ook mee aan de slag. De inloopactiviteit is ontwikkeld met medewerking van filigreinspecialisten en edelsmeden Eva van Kempen en Cor Kuijf en Zeeuwse edelsmid en juwelier van streekdrachtsieraden Piet Minderhoud.

In samenwerking met het tijdschrift Vind verschijnt een speciaal magazine bij Bodemjuweeltjes. Abonnees en kopers van Vind nr. 58 krijgen het magazine er gratis bij.

Asociación de Arte Útil - presentatie Archief

21 januari 2025

Arte Útil maakt gebruik van artistiek denken om tactieken te verzinnen, creëren en implementeren die ons gedrag in de samenleving veranderen. Het Zeeuws Museum maakt gebruik van de uitgangspunten van en laat zich inspireren door het archief van Arte Útil. Arte Útil laat zich in het Nederlands grofweg vertalen als ‘bruikbare kunst', maar gaat verder dan dat en stelt kunst voor als gereedschap of instrument. Of het nu gaat om zelfgeorganiseerde groepen, individuele initiatieven of de opkomst van door gebruikers gegenereerde inhoud, mensen ontwikkelen nieuwe methoden en sociale netwerken om zaken aan te pakken die ooit het domein van de staat waren. De casestudies van Arte Útil laten zien dat deze initiatieven geen geïsoleerde gebeurtenissen zijn, maar deel uitmaken van een grotere historische beweging die nu vormgeeft aan onze hedendaagse wereld. Geïnspireerd op een initiatief van Tania Bruguera werd in 2013 de Asociación de Arte Útil opgericht. Het is een zich steeds verder uitbreidend netwerk van toegewijde personen en culturele organisaties die zich inzetten om het concept van Arte Útil op wereldwijde schaal te promoten en te ondersteunen. Het uitgebreide archief bevat bijna 300 casestudies uit de hele wereld die reageren op belangrijke maatschappelijke uitdagingen. In de presentatie is het mogelijk om online te bladeren door het archief van Arte Útil of een selectie van casestudies te lezen die in de ruimte zijn gepresenteerd.

Arte Útil criteria:

1) Voorstellen tot nieuwe gebruiksmogelijkheden voor kunst in de samenleving.
2) Gebruik van artistiek denken om het veld waar wordt geopereerd uit te dagen.
3) Reageren op actuele urgenties.
4) Functioneren op een 1:1 schaal.
5) Vervangen van auteurs door initiatiefnemers en toeschouwers door gebruikers.
6) Praktische, voordelige uitkomsten opleveren voor gebruikers.
7) Nastreven van duurzaamheid.
8) Terugbrengen van esthetiek als een systeem van transformatie.

Deze criteria zijn ontwikkeld door Tania Bruguera samen met curatoren van het Queens Museum of Art (New York, VS), het Van Abbemuseum (Eindhoven, NL) en Grizedale Arts (Coniston, UK) om Arte Útil te definiëren en een kader voor projecten te creëren.

Initiatiefnemer: Tania Bruguera. Bestuurders van de Asociación de Arte Útil: Tania Bruguera en Alistair Hudson. Archiefonderzoekers en -coördinatoren: Gemma Medina Estupiñán en Alessandra Saviotti.