Programma

Het Zeeuws Museum heeft in 2025 verder geïnvesteerd in duurzame samenwerkingen met onderwijsinstellingen, culturele en maatschappelijke partners, kunstenaars en het bedrijfsleven. Daarmee vervult het museum zijn rol als verbindende factor in Zeeland en daarbuiten. Door het bieden van context en verrassende invalshoeken stimuleert het museum het maatschappelijk debat over actuele thema’s, zoals gelijkwaardigheid, identiteit en erfgoed.

Het educatieve aanbod is vakoverstijgend en domeinverbindend. Cultuur en erfgoed worden gepresenteerd als levende onderdelen van de maatschappij. In nauwe samenwerking met docenten en studenten worden programma’s ontwikkeld, getest en aangepast, zodat ze aansluiten bij zowel het onderwijscurriculum als de leefwereld van de leerlingen.

Onderwijs

Vernieuwing in het onderwijsveld
Het onderwijs verandert snel: scholen fuseren, lesstijlen worden diverser en klassen bestaan uit leerlingen met uiteenlopende achtergronden en leerniveaus. In dat landschap biedt het Zeeuws Museum onderwijs op maat. Het museum faciliteert ruimte voor zelfwerkzaamheid, samenwerking in kleine groepen en het gebruik van digitale middelen - aansluitend bij eigentijdse onderwijsvormen.

Verdiepingsprogramma bij Bodemjuweeltjes
Bij de tentoonstelling Bodemjuweeltjes (geopend tijdens de Stadsfeesten en de Nationale Archeologiedagen) is een uitgebreid verdiepingsprogramma ontwikkeld. Dit aanbod richt zich op verschillende doelgroepen: algemeen publiek, families, kinderen, anderstaligen en onderwijs. Er is een magazine, een audio-app, en een bibliotheek op zaal. In samenwerking met goudsmid Eva van Kempen is bovendien de inloopactiviteit “Filigree with the People” gestart, waarbij bezoekers bijdragen aan een collectief kunstwerk.

Het onderwijsproject bij Bodemjuweeltjes sluit aan bij de ontwikkeling van nieuwe vakken, zoals het keuzevak edelsmeden in het VMBO. Met het Goese Lyceum zijn oriëntatiebezoeken georganiseerd aan het Nederlands Zilvermuseum in Schoonhoven en DIVA Antwerpen.

Onderwijsprogramma Heden van het Slavernijverleden
In samenwerking met CKV-docenten, kunstenaar en museumdocent Liesbeth Labeur en de Mondia Scholengroep (vanaf 2026 VO Walcheren) werd een educatief traject ontwikkeld rond thema’s als burgerschap, gelijkwaardigheid en slavernijverleden. Ruim 300 leerlingen volgden een les op school, bezochten de tentoonstelling en reflecteerden in beeld en tekst op maatschappelijke thema’s.

Samenwerking met scholen

• Basisonderwijs: Binnen het Cultuurmenu is intensief samengewerkt met Cultuurpunt Walcheren (voorheen Kunsteducatie Walcheren). Meer dan 570 leerlingen bezochten het museum voor de programma’s Beeldtaal en Beestenbal, samengesteld op basis van de Enquiry-Based Learning methode. Leerlingen, ouders en museumdocenten gingen in dialoog over kunst en erfgoed, wat leidde tot betekenisvolle gesprekken en nieuwe perspectieven.

• Kinderkunstweek: Tijdens de vijftiende editie medio maart bezochten 170 leerlingen het museum. Scholen kunnen het programma sindsdien het hele jaar boeken.

• Voortgezet Onderwijs: Voor de onderbouw blijft de kennismakingsrondleiding populair. Voor de bovenbouw wordt steeds vaker gekozen voor maatwerkprogramma’s waarin zelfstandig en onderzoekend leren centraal staan. Leerlingen werken in duo’s of kleine groepen aan opdrachten op zaal.

• Technasium: Het Zeeuws Museum trad in december op als opdrachtgever voor 60 Technasiumleerlingen van scholengemeenschap Nehalennia. Hun opdrachten - het ontwerpen van infographics en multimediatoepassingen - sloten aan bij hun digitale en mediawijze vaardigheden.

Toegankelijkheid en participatie
Om de drempel tot cultuurparticipatie te verlagen, biedt het museum:

• Gratis toegang voor jongeren t/m 18 jaar en voor studenten van de HZ, Scalda en University College Roosevelt.

• 50% korting voor andere schoolgroepen en studenten.

• Programma’s die aansluiten bij verschillende niveaus en ontwikkelfasen van de deelnemers.

Werkgroep Slavernij en Koloniaal Verleden

In 2025 heeft de Werkgroep Slavernij en Koloniaal Verleden voortgebouwd op de goede start van 2024. Tijdens verschillende verdiepende sessies heeft de werkgroep, die grotendeels bestaat uit mensen wiens herkomstgeschiedenis verbonden is met de voormalige Nederlandse koloniën, gewerkt aan het onderzoeken van vaak pijnlijke aspecten van de Zeeuwse betrokkenheid bij slavernij en ander geweld overzee en hoe die doorwerken tot op de dag van vandaag.

De werkgroep onderzocht diverse thema’s en keek naar verschillende collecties, vooral die van het Zeeuws Genootschap. Dit gebeurde onder andere door middel van emotienetwerken, een gesprekstechniek die niet alleen feiten en data centraal stelt, maar ook ruimte biedt voor emoties, persoonlijke verhalen en collectieve reflectie. Deze aanpak maakte het mogelijk om dieper in te gaan op de impact van het koloniale verleden en slavernij, en om de verbinding te leggen tussen het verleden en het heden.

In december heeft de werkgroep een conceptadvies opgeleverd dat in de daaropvolgende maanden zal worden uitgewerkt tot een definitief advies. Met dit advies streeft het Zeeuws Museum naar een aanpassing van het verzamelbeleid en de ontwikkeling van een concreet plan om de koloniale geschiedenis en slavernij een nadrukkelijke en zichtbare plek te geven in de vaste collectiepresentatie.

Ons doel is om de koloniale geschiedenis en de erfenis van slavernij niet alleen als historisch gegeven te presenteren, maar ook als een actueel en relevant thema dat vraagt om reflectie, dialoog en een hernieuwd perspectief. Door deze aanpassingen wil het museum bijdragen aan een inclusievere en kritischere weergave van de geschiedenis, die recht doet aan de diverse stemmen en ervaringen die hiermee verbonden zijn.

eenZM

Samen tegen eenzaamheid: een terugblik op vier jaar eenZM (2021–2025)

In 2025 sloten we een belangrijke periode af: vier jaar lang heeft het Zeeuws Museum, als onderdeel van de regionale Basisinfrastructuur (BIS), gewerkt aan het zichtbaar en bespreekbaar maken van eenzaamheid. Ons doel was om te onderzoeken hoe de inzet van kunst en erfgoed eenzame gevoelens kunnen verminderen, en om opgedane kennis en succesvolle strategieën te delen en voort te zetten. Met het programma eenZM benaderen we eenzaamheid als een maatschappelijk en cultureel vraagstuk, waarbij kunst en cultuur fungeren als verbindende kracht.

Kennisdeling en sector overstijgende samenwerking
In januari en februari 2025 organiseerden we twee eenZM Meet-ups, een terugkerend evenement waar we ervaringen en kennis delen met geïnteresseerden en vakgenoten uit zowel de culturele als sociale sector. Deze bijeenkomsten stonden in het teken van leren van elkaar: wat werkt in de strijd tegen eenzaamheid, welke dilemma’s komen we tegen, en hoe kunnen we onze aanpak versterken? Tijdens de eerste eenZM Meet-up maakten deelnemers kennis met onze programma’s via interactieve sessies, en nodigden we andere initiatieven uit het land uit om hun projecten te presenteren. Dit resulteerde in een waardevolle uitwisseling en nieuwe inzichten over hoe kunst en cultuur kunnen bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid.

Een bijzondere bijdrage aan het programma kwam van Gemma Medina en Alessandra Saviotti van Arte Útil, die hun archief ter beschikking stelden. Dit archief kreeg een fysieke plek in het museum en diende als inspiratiebron voor onze aanpak, waarbij kunst als middel wordt ingezet om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken.

De tweede eenZM Meet-up van februari draaide om de vraag hoe je samen impact kunt maken.

Onderzoek en impact: wat werkt echt?
Om te leren hoe we werkelijk een verschil kunnen maken hebben we ook in 2025 onderzoek gedaan naar de effecten van onze projecten. Centraal stond de vraag: Hoe kunnen we onze impact vergroten? Dat leverde dit jaar een rapport op over onze bijzondere samenwerking met de Protest Banner Lending Library.

Sociale programma’s zijn inmiddels een onmisbaar onderdeel geworden van de identiteit van het Zeeuws Museum. Toch is onze organisatie er nog niet helemaal op ingericht om deze programma’s optimaal te integreren en te borgen. In 2025 hebben we dan ook gewerkt aan het verankeren van opgedane kennis en netwerken binnen de organisatie. Dat is essentieel om onze sociale missie duurzaam te kunnen voortzetten.

Verdieping en toekomst: eenZM 2025–2028
2025 markeerde ook de overgang naar een verdieping van het eenZM-programma. In de komende jaren (2025–2028) richten we ons op de dieperliggende maatschappelijke oorzaken van eenzaamheid. Als proeftuin hierbij fungeert het Abdijplein waar we sinds september 2025 maandelijks gesprekken voeren met buurtbewoners en lokale organisaties. Deze gesprekken hebben als doel om te onderzoeken welke lokale interventies we kunnen ontwikkelen om eenzaamheid tegen te gaan. In 2026 zullen de uitkomsten van deze gesprekken worden omgezet in concrete voorstellen en interventies, waarbij we kunstzinnige strategieën inzetten om de oorzaken van de eenzaamheidsepidemie aan te pakken.

Bereik en impact
Conclusie: Het Zeeuws Museum als sociaal gedreven museum heeft met het eenZM-programma de afgelopen vier jaar laten zien dat kunst en cultuur een cruciale rol kunnen spelen in het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken zoals eenzaamheid. We hebben geleerd, gedeeld en samengewerkt aan een toekomstbestendige aanpak, waarbij we onze sociale missie steeds verder verankeren in onze organisatie. De komende jaren zullen we deze inzet voortzetten, met een focus op diepgaande samenwerking, onderzoek en innovatieve interventies die eenzaamheid niet alleen tijdelijk verlichten, maar structureel aanpakken.

Zeeuws Museum x Museum Plus Bus op locatie

We continueren de samenwerking met de Museum Plus Bus op locatie. Het Zeeuws Museum is moeilijk toegankelijk voor groepen met (meerdere) rollators en rolstoelen. Daarom hebben we samen met de Stichting Museum Plus Bus een programma ontwikkeld waarbij een museumdocent zorginstellingen bezoekt en de bewoners een programma van een uur aanbiedt. Tijdens de ontmoeting gaan de deelnemers kijken, luisteren, voelen, ruiken en proeven. Ze wisselen verhalen en herinneringen uit, waarbij de aanzet wordt gegeven door voorwerpen uit het Zeeuws Museum. Er zijn in 2025 dertien locaties bezocht.

In 2025 was het thema ‘Dagelijks Brood’. Dagelijks brood betekent dat we elke dag brood op ons bord hebben. Dagelijks brood komt ook voor in het Onze Vader, een gebed uit de christelijke traditie. Dan gaat het om het gesprek met God en vraagt de gelovige om geen honger te hoeven lijden. Dagelijks brood is ook verbonden met je beroep, want daarmee verdien je het dagelijks brood op de plank.

Met het thema Dagelijks Brood maken we een kleine reis langs Gebed voor de maaltijd, een schilderij van Jan Toorop. Een molenbeker van zilver geeft een andere invalshoek over het maken van brood. Zout is onmisbaar in brood, en daarbij hoort een verrassend voorwerp. Als laatste is een ander schilderij aan de beurt, waarbij van het graan bier gemaakt wordt in plaats van brood.

Take pART

Take pART is een project voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Wij vinden dat een museum een plek moet zijn waar iedereen zich welkom voelt, en waar de museumcollectie gebruikt wordt als middel om relaties tussen mensen te versterken. Het doel van dit project is dus om onderlinge relaties sterker te maken. Het is dus geen ‘normale’ museumrondleiding. Samen een fijne middag hebben waar iedereen aan het woord komt, vinden wij belangrijker dan de overdracht van veel feitelijke kennis over kunstwerken. We ontmoeten elkaar vijf middagen in het museum. Elke middag bespreken we een ander thema. We spreken alle zintuigen aan: we gaan verhalen vertellen, bewegen, kijken, voelen en ruiken. Wel heeft elke middag ongeveer dezelfde opbouw. In 2025 hebben we samen met onze Italiaanse collega’s van het netwerk Musei Toscani d’Alzheimer het impactonderzoek van de bijeenkomsten Take pART verwerkt tot een rapport, gevolgd door een bijeenkomst met workshops in Florence om een gezamenlijk format voor impactreportages te ontwerpen voor toekomstig gebruik. De rapportage wordt in 2026 gepubliceerd.

Gekozen familie

In het voorjaar van 2025 organiseren we voor het eerst een Drag King Workshop. Op initiatief van community collective Qball Zeeland werken we samen met Drag King Antoine Panaché (Lilia Scheerder) die een groep enthousiaste deelnemers ondersteunt in het creëren van hun eigen alter ego. We laten ons inspireren door Drag-geschiedenis én onze eigen collectie en tentoonstellingen. We bezoeken samen Dit is Zeeland en DARN. De workshopreeks eindigt met een fotoshoot samen met beeldend kunstenaar Marcel de Buck.

Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden

Samen met alle vrijwilligers en betrokken instellingen sluiten we in de zomer van 2025 het project Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden af. Na ruim een jaar handwerken is het wandkleed, ontworpen door Liesbeth Labeur, klaar. Het was voor het Zeeuws Museum een bijzondere en leerzame ervaring om met verschillende partners tegelijkertijd samen te werken, namelijk Maritiem Muzeeum Vlissingen, de ZB Bibliotheek van Zeeland, het Zeeuws Archief en Discriminatie.nl Zeeland. We organiseren samen handwerkmiddagen bij het Industrieel Museum in Sas van Gent en zijn te gast bij Toonbeeld in Terneuzen. Na afronding van het wandkleed reist het door heel de provincie. In 2026 wordt het wandkleed met de titel CARGAZOEN ARMAZOEN RETOUREN opgenomen in onze collectie.

ONSITE en ONLINE

Nieuwe website
Onze voormalige website partner is in 2025 gestopt met het maken van nieuwe en onderhouden van bestaande websites. Daarom hebben wij de overstap gemaakt naar een ander bedrijf en een nieuwe website laten ontwikkelen. De wens voor een nieuwe website bestaat al langer, maar door de beëindiging van het contract is het proces in sneltreinvaart gegaan. Om toch een gedegen keuze te maken hebben wij verschillende, potentiële websitebouwers onze situatie voorgelegd met een aantal vragen en voor ons relevante uitgangspunten. Het streven is het ontwikkelen van een toegankelijke website, die voldoet aan de richtlijnen in de WCAG wetgeving voor wat betreft het toegankelijk maken van digitale content voor mensen met beperkingen en aansluit op onze huisstijl. De website fungeert als online museumbezoek, waarbij informatie en inspiratie belangrijker zijn dan ticketverkoop. De nieuwe websitepartner is gekozen aan de hand van een aantal criteria, zoals locatie, portfolio en ervaringen van andere musea.

In september zijn we gestart met de ‘kick-off’ voor fase 1. In deze fase wordt een basiswebsite ontwikkeld waarop de belangrijkste informatie vindbaar is, zoals actuele tentoonstellingen en activiteiten, openingstijden, tarieven, faciliteiten, missie, visie en beleidsplan. Deze website is sinds 18 december live. In fase 2, uit te voeren in eerste en tweede kwartaal 2026, wordt de website verder uitgebreid en richten we ons op de verdiepende content, verhalen en een koppeling met de collectie vanuit onze collectiedatabase MuseumPlus.

Social media
De invloed van (internationale) politiek op sociale media leidt tot duidelijke veranderingen in platformbeleid, algoritmes en de moderatie van inhoud. Intern voeren we hier regelmatig gesprekken over om te kijken of we nog achter onze keuzes staan, of nieuwe beleidsvormen nog wel aansluiten bij ons beleid en hoe we platformen inzetten. Hierdoor zijn we onder andere (tijdelijk) gestopt met het zelf plaatsen van content op X. En ander besluit is dat wij op dit moment niet overstappen naar betaalde accounts.

Opvallende verschuivingen zijn onder meer de voorkeur van consumenten voor authenticiteit in de vorm van onbewerkte, ‘echte’ content, wat mede wordt veroorzaakt door de toenemende AI-content, en selectiever gebruik van social media-kanalen. Social media-gebruikers bezoeken per dag minder platformen en verkiezen kwalitatieve inhoudelijke content boven kwantiteit. Om hierop in te spelen zou het Zeeuws Museum in de toekomst kunnen overwegen om minder kanalen te bedienen, om zodoende met meer focus de geselecteerde platformen in te kunnen zetten.

Door de vele veranderingen en onzekerheid over de toekomst van social media kiest het Zeeuws Museum er in ieder geval voor de kanalen in eigen beheer, de website en de nieuwsbrief, als belangrijkste platformen in te zetten en deze verder te ontwikkelen en optimaliseren.

Bezoekcijfers onsite en online
In 2025 ontvingen wij 43.450 bezoekers. Dit is inclusief de bezoekers op locatie. Volgens verwachting was het aantal bezoekers iets lager dan in 2024, doordat toen de succesvolle tentoonstelling De omgekeerde wereld van Adriaen van de Venne te zien was. Ook organiseren we sinds twee jaar niet meer de programmering van activiteiten op het Abdijplein tijdens de N8vdn8.

Volgers of abonnees op 31-12-2025 met tussen haakjes de aantallen van 2024.